Năm 2010, trên đất nước ta diễn ra nhiều ngày kỷ niệm lịch sử trọng đại và các lễ hội lớn, trong đó có lễ hội chào mừng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Hòa trong không khí ấy, trên lĩnh vực văn chương năm qua cũng có nhiều hoạt động tạo được dấu ấn.
NHIỀU HỘI THẢO VĂN CHƯƠNG
Ở phía Bắc có rất nhiều hoạt động văn học được tổ chức trong năm 2010. Tiêu biểu như hội thảo "Một ngàn năm văn học Thăng Long - Hà Nội" do Viện Văn học tổ chức ngày 22-9. Phía Nam có hội thảo "Văn học Phật giáo với 1000 năm Thăng Long - Hà Nội" do Hội Nghiên cứu và giảng dạy văn học TP.Hồ Chí Minh phối hợp với Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.Hồ Chí Minh tổ chức ngày 28-8. Năm nay cũng có nhiều cuộc hội thảo lớn về các nhà văn: Lev Tolstoi, Cao Bá Quát, Nam Trân, Tố Hữu, Chế Lan Viên, Lê Anh Xuân, Nguyễn Thi... Ở mảng lý luận, phê bình, có hai hội thảo đáng chú ý là hội thảo "Văn học - nghệ thuật phản ánh hiện thực đất nước hôm nay" của Hội đồng Lý luận phê bình VHNT Trung ương tổ chức ngày 12-7 tại Đà Lạt và hội thảo với chủ đề "Phê bình văn học - nghệ thuật trên các phương tiện thông tin truyền thông - Thực trạng và giải pháp" của Hội đồng Lý luận phê bình VHNT TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 28-12...
Bên cạnh đó còn có nhiều hội thảo giao lưu văn học nước ngoài, lớn nhất là hội nghị quốc tế giới thiệu Văn học Việt Nam lần thứ II khai mạc tại Hà Nội ngày 5-1. Cuộc hội thảo thu hút được sự tham gia của khoảng 300 đại biểu, trong đó có 108 đại biểu đến từ 31 quốc gia, cho thấy sự quan tâm của thế giới đối với văn học Việt Nam. Tuy nhiên, phía Việt Nam vẫn chưa tìm ra một cơ chế thích hợp quảng bá ra nước ngoài. Để thúc đẩy mối quan hệ Việt-Mỹ, đầu tháng 6 tại Hà Nội diễn ra nhiều hoạt động giao lưu giữa các nhà văn Mỹ và Việt Nam. Chương trình do khoa Sáng tác - lý luận - phê bình văn học (Đại học Văn hóa Hà Nội) và Trung tâm William Joiner (ĐH Massachusetts, Mỹ) tổ chức. Ngày 5-11, tại Hà Nội, diễn ra hội thảo khoa học về tiếng Đức và Văn hóa - văn học Đức. Ở miền Trung, có cuộc Hội thảo Văn học Lào nhân dịp kỷ niệm 35 năm Quốc khánh Lào, diễn ra ngày 27-11 tại Đại học sư phạm Đà Nẵng. Ở phía Nam, đáng chú ý có cuộc hội thảo "Quá trình hiện đại hóa văn học Nhật Bản và các nước khu vực văn hóa chữ Hán: Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc (từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX)" được tổ chức ngày 18 và 19-3 tại Trường đại học KHXH&NV TP.Hồ Chí Minh. Cuộc hội thảo có quy mô lớn, quy tụ được rất nhiều nhà nghiên cứu, giảng viên trong và ngoài nước. Nhìn chung, trong năm 2010, Việt Nam được mùa hội thảo văn học.
DẤU ẤN CỦA NHỮNG GIẢI THƯỞNG
Một trong những giải thưởng văn học lớn được mọi người trông đợi từ bốn năm nay là Giải thưởng cuộc thi tiểu thuyết lần thứ III của Hội Nhà văn Việt Nam. Tháng 12-2010, Ban giám khảo công bố 14 tác phẩm đoạt giải, tiểu thuyết Hội thề của Nguyễn Quang Thân đoạt giải Nhất. Giải Nhì thuộc về Hữu Phương, Nguyễn Quang Hà, Nguyễn Văn Thọ. Không có nhà văn trẻ nào đoạt giải cuộc thi. Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội năm nay trao cho một nhà soạn kịch đã mất: Lưu Quang Vũ với Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi. Ngoài ra còn có tập thơ Cởi gió của Nguyễn Phan Quế Mai và tiểu thuyết Nhân gian của Thùy Dương. Ở phía Nam, đáng chú ý nhất là Cuộc thi Văn học tuổi 20 lần IV. Lần đầu tiên, một cây bút nam đoạt giải Nhất cuộc thi là Trương Anh Quốc với tiểu thuyết "Biển", lấy chất liệu từ những chuyến viễn du của chàng thủy thủ này. Giải Nhì: Võ Diệu Thanh; giải Ba: Hải Miên, Mai Anh Tuấn và năm giải Tư. Người ta hồi hộp trông đợi trong chín cây bút trẻ này ai sẽ vươn xa hơn trong tương lai. Ngoài ra, trong năm 2010 còn có nhiều cuộc thi và giải thưởng văn học khác, như: Giải thưởng VHNT năm 2010 của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, Giải thưởng thơ lục bát Ngàn năm thương nhớ của Hội Nhà văn Việt Nam, Cuộc thi viết tiểu thuyết và ký (2007 - 2010) của Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam, Cuộc thi "Thơ về Hà Nội 2008 - 2010" của Tuần báo Văn nghệ phối hợp với Đài PTTH Hà Nội, Giải văn chương Bách Việt và nhiều giải thưởng khác...
Năm qua, Việt Nam cũng có nhiều tác phẩm đoạt giải nước ngoài. Đầu tiên phải kể đến giải thưởng văn học ASEAN 2010 được trao cho tác phẩm Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ của Nguyễn Nhật Ánh. Đây là một bằng chứng cho thấy sự lên ngôi của dòng văn học dành cho tuổi mới lớn. Giải thưởng văn học sông Mê Kông thường niên của Hội Nhà văn ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia trao cho tiểu thuyết "Một ngày là mười năm" của Phạm Quang Đẩu. Nhà thơ Nguyễn Duy, một trong những gương mặt tiêu biểu của nền thơ hiện đại Việt Nam được Viện Hàn lâm Rumania chọn trao giải. Ông là nhà thơ nước ngoài duy nhất được chọn trao giải thưởng thường niên của Viện năm nay. Dự án Hỗ trợ văn học thiếu nhi Việt Nam - Đan Mạch do Hội Nhà văn Đan Mạch, Hội Nhà văn Hà Nội và NXB Kim Đồng phối hợp tổ chức đã khép lại với lễ trao giải Cuộc vận động sáng tác văn học dành cho thiếu nhi mang chủ đề "Đối thoại với thiên nhiên". Một trong những sự kiện lớn gây sự chú ý của đông đảo công chúng là nữ sinh Hồ Thị Hiếu Hiền (Đà Nẵng) đã giành giải Nhất cuộc thi viết thư quốc tế UPU lần thứ 39. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có tác phẩm đoạt giải Nhất cuộc thi này.
Bên cạnh các hội thảo và giải thưởng văn học, năm 2010 còn diễn ra Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam và TP.Hồ Chí Minh. Nhiều cây bút trẻ xuất hiện gây được sự chú ý của độc giả. Nhìn chung, đây là một năm sôi động của văn học Việt Nam. Mặc dù chưa có những thành tựu thực sự nổi bật nhưng nó báo hiệu một mùa thu hoạch lớn trong tương lai.
Ts. Phạm Ngọc Hiền
(Đại học Sài Gòn)