(Đọc tập thơ Đừng múc cạn nỗi buồn của Nguyễn Thị Ánh Huỳnh -

NXB Hội nhà văn, 2008)

Người ta nói thơ hay cần phải có tứ. Tứ thơ được sinh ra từ cái nhìn đời độc đáo của nghệ sĩ. Hiện thực cuộc sống chiếu vào đôi mắt ngôn từ rồi phản xạ vào tác phẩm tạo ra những hình ảnh mới, ý nghĩa mới. Mỗi tác phẩm ngôn từ là một cái nhìn độc đáo về hiện thực. Trong tập thơ Đừng múc cạn nỗi buồn, Nguyễn Thị Ánh Huỳnh cũng đã thể hiện được nhiều cảm nhận mới mẻ trước cuộc sống muôn màu.

Thiên nhiên vốn là đề tài rất quen thuộc trong thơ ca. Chẳng ai lạ gì các hình ảnh trời xanh, gió thổi, mây bay, cây cỏ... Nhưng trong thơ Nguyễn Thị Ánh Huỳnh, thiên nhiên có những hành động rất lạ: "Gió cởi mây / Trời khỏa thân xanh / Anh đã thổi em từ cỏ / Thành cây" (Tình nhân gió). Mây được xem như y phục của trời mà bản chất của trời là xanh ngát, đầy sức sống. Gió cởi xiêm y để giao hoan với trời. Từ "cởi" và "thổi" được hoán vị đúng chỗ. Nếu nói "Anh đã cởi em..." thì thô quá, không thi vị nữa. Những chuyện ái ân của loài người, thực ra, đã xưa như trái đất nhưng nghệ sĩ nào biết cách ngụy trang thì nó vẫn luôn mới mẻ: "Thơ trăng mật / Biển động phòng / Trên cành liễu / Gió đông ướt đầm y phục / (...) Nào ta hãy mở thơ Tử ra / Để gặp vầng trăng thủ tiết". Lâu nay, nhiều người nghĩ rằng, Nàng Trăng trong thơ Hàn Mạc Tử đã mất trinh còn Hàn Mặc Tử thì chưa vợ. Nhưng Nguyễn Thị Ánh Huỳnh cho đó là không đúng. Ta hãy tạm chấp nhận cách nhìn này bởi nó là... độc đáo.

Trong nhiều bài thơ, ta thấy tác giả có cách nhìn đời rất ngộ nghĩnh, hồn nhiên. Chẳng hạn trong bài "Trăng sừng bò" có đoạn: "Anh đã yêu em bởi vầng trăng vểnh ngược / con bò đi chơi / chỉ để lại cặp sừng / em / nghênh đêm". Trong tập thơ, ta còn thấy nhiều cách diễn đạt rất lạ: "đêm trồng xanh em giấc ngủ", "Tiếng chim kêu / làm góa cả buổi chiều", "giấc ngủ mù", "ánh sáng mù", "Cho em một tách đêm"... Trong bài Đêm lưng lửng anh, tác giả cũng tạo nhiều tổ hợp từ lạ kết hợp với lối ngắt nhịp bất ngờ: "ba mươi năm / ai hất đổ / những ly - đêm - em ? / đêm của gián, của chuột, của gà... / cũng đầy ắp / sao chỉ đêm nay / vơi ? / đêm em / lưng lửng anh / em / người đàn bà lưng lửng". Thật khó giải thích thỏa đáng các cụm từ "đêm lưng lửng anh", "người đàn bà lưng lửng"... Ngôn ngữ thơ kỳ ảo, biến hóa khôn lường, khó hiểu, nhiều khi chỉ có tác giả mới hiểu. Có thể nói, Nguyễn Thị Ánh Huỳnh có một lối thơ hiện đại và không hề lạc điệu với môi trường thơ trẻ hiện nay, mặc dù tác giả không còn quá trẻ .

Giống như mọi tập thơ khác, "Đừng múc cạn nỗi buồn" cũng có khá nhiều bài viết về đề tài tình yêu và cũng đủ mọi cung bậc hỉ, nộ, ái, ố như ai. Có lúc, người phụ nữ buồn vì bị người yêu thương tặng cho một "cái nhìn thuốc độc": "Những trái bầu đang có mang / Bị ai treo cổ trên giàn / Cây sầu riêng / Anh trồng ra nhiều trái ngọt thơm / Sắp chín / Sao sáng nay toàn những trái Si-đa". Với cách ví von bóng bẩy và sử dụng những chi tiết đắt như "treo cổ", "trái bầu đang có mang", tác giả đã đẩy nỗi buồn lên một bậc cao hơn, tạo sự đồng cảm sâu sắc hơn khi gợi lên thân phận đáng thương của một người vợ và một người mẹ... Đôi lúc, người phụ nữ không chịu đựng được nỗi buồn nên nổi loạn trong tâm tưởng: "Bàng hoàng cơn gió nổi điên / Xé tan tành đám mây thiền trời xanh / Tôi ngồi dưới mái nhà tranh / Mà tâm hồn chạy loanh quanh ngoài trời / (...) Hồn tôi là cuộc viễn chinh / Người chung thủy thích ngoại tình thiên nhiên". Thủ pháp chơi chữ "chung thủy" - "ngoại tình" được sử dụng khá hay. Ta thấy hình như tất cả những người đàn ông trong tập thơ đều quy về một người duy nhất: người chồng. Tình đầu cũng là tình cuối, dẫu luống tuổi, tình yêu của họ vẫn xanh tươi như thuở ban đầu: "Sướng muốn chết đàn ông dạy vợ / Thương lá vàng làm con ở mùa thu / Đám mây muốn chết thành mưa / Tự dưng chim hót tưởng chưa có chồng". Chữ "chết" thường thể hiện nỗi buồn tột đỉnh nhưng đặt trong khẩu ngữ "sướng muốn chết" thì nó lại thể hiện một niềm vui hạnh phúc tột đỉnh. Tác giả ví người mẹ như mặt đất, người cha như bầu trời, những người con là sợi dây nối liền giữa đất và trời: "Con là hạt ủ mầm trong lòng mẹ / Con là chồi vươn tự khoảng trời cha" (Từ giấc ngủ sinh ra). Thông thường, các nhà thơ nữ rất ít nhắc tới hình ảnh chồng con trong tác phẩm của mình. Nhưng Nguyễn Thị Ánh Huỳnh nhắc nhiều tới chồng con với một niềm tự hào. Đó cũng là chuyện... ít giống ai.

Nguyễn Thị Ánh Huỳnh không chỉ có "con mắt thơ" độc đáo mà còn có "con tim thơ" say đắm. Sự kết hợp hài hòa hai yếu tố đó sẽ tạo cho thơ chị có khả năng ghi dấu ấn trong ánh mắt và con tim độc giả.

PHẠM NGỌC HIỀN